به گزارش مفدا_جهرم، ساقی در دیوان حافظ چند چهره دارد :

۱: برابربامغبچه، باده فروش یا صنم باده فروش. مغ به معنای بزرگ و روحانی است. بچه مغ یعنی کسی که در دیر زردشتی ها یا در میکده زردشتی ها کار می کند. مغبچه یعنی کسی که در میکده زردشتی ها، شراب بار می گذاشته است و زمانی که مردم برای شراب خواری به میکده می رفته اند، مسئول پذیرایی از مردم بوده اند.

این در تاریخ نیز ذکر شده است که زرتشتیان قدیم، در میکده های خود، پسر بچه هایی زیبا با لباس های بسیار فاخر و دل نشین را برای پذیرایی از میهمانان و مشتری های خود استفاده می کرده اند.

گر چنین جلوه کند مغبچه باده فروش خاکروب در میخانه کنم مژگان را

۲: برابر با معشوق زمینی که در عین یاری، به ساقی گری می پردازد. یعنی خود معشوق، ساقی شده است

۳: معشوق ازلی است یعنی خدا.

پس تا کنون ما برداشت استاد خرمشاهی را که برداشتی پژوهشی بود را بیان کردیم و خروجی بحث این شد که منظور حافظ از واژه ساقی یا مغبچه است، یا معشوق زمینی و یا معشوق ازلی یعنی خداست.

حال به برداشت دوم می پردازیم :

ما برای شناخت حافظ و برای این که در رابطه با او به گمراهی کشیده نشویم باید چند معیار را در نظر داشته باشیم.

اول این که حافظ، حافظ قرآن است و خودش می فرماید: «هرچه کردم همه از دولت قرآن کردم». ایشان از دوران بچگی در مکتب، قرآن را فراگرفته، تا آخر عمر با قرآن بوده، انس عجیبی باآن داشته اند و تخلّص ایشان را نیز از همین موضوع گرفته اند.

پس شناخت حافظ، بدون شناخت قرآن امکان پذیر نیست؛ زیرا شخصیت او از شخصیت قرآنی جدا نیست.

استاد خرمشاهی در کتاب ذهن و زبان حافظ در مقاله ای می فرمایند: حافظ آن قدر با قرآن مانوس بوده است که حتی اسلوب های هنری خویش را نیز از قرآن گرفته است.

مثلا در قرآن، آیات محکم و متشابه است، اشعار حافظ نیز به همین گونه است یا در قرآن، هر آیه هم به طور مستقل، هم در طول سوره و هم به طور موضوعی دارای معنایی جداگانه است اشعار حافظ نیز این گونه است یعنی هر بیتی هم به طور مستقل، هم در طول غزل و هم به صورت موضوعی دارای معنایی جداگانه است. و حتی حافظ در اشعار خود از کلمات و اصطلاحات قرآنی نیز استفاده کرده است.

در ادب عرفانی و قرآنی مراد از ساقی، کنایه از فیض دهنده مطلق یعنی خداوند است و گاهی نیز، مجازا به حضرت علی علیه السلام و دیگر ائمه علیهم السلام گفته می شود.

در قرآن مجید به طور مکرر، از تخت های بهشتی و مجالس دسته جمعی بهشتیان توصیف هایی جالب شده است که نشان می دهد یکی از مهم ترین لذات بهشتیان، همین جلسات انس و انجمن های دوستانه است، لذا به طور مثال، خداوند سبحان در سوره مبارکه واقعه، بعد از بیان وقوع واقعه عظیم و رستاخیز بزرگ یعنی قیامت، به چگونگی حال مردم در آن روز پرداخته و قبل از هر چیز مردم را به سه گروه تقسیم کرده است که درقسمت بعدبه آن خواهیم پرداخت.

منبع"حجت الاسلام زین العابدین دست داده

معاون فرهنگی-دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی جهرم